Conservering van kunst

Judith Faber — Sun, 01 Aug 2010 19:22:26 +0000

Al decennia lang houden musea zich bezig met het conserveren van moderne kunst. Met de komst van nieuwe vormen van kunst (installaties, video’s) is het vak van conserveren veranderd. Moeten musea alles op alles zetten om deze kunstwerken in stand te houden? Of is het misschien tijd voor een nieuw begrip van conservering?
Aan het einde van de 20ste eeuw is er bij musea en sectorinstituten (onder andere Instituut Collectie Nederland, het ICN) het besef ontstaan dat er op een nieuwe manier met conservering van moderne kunst dient te worden omgegaan. In 1999 is er door de Stichting Behoud Moderne Kunst en het ICN een model opgesteld voor de besluitvorming bij de conservering en restauratie van moderne kunst.
Bij traditionele kunst is er een eenduidige relatie tussen het materiaalgebruik en de betekenis van het kunstwerk. Materialen en technieken leveren een bijdrage aan de betekenis van een kunstwerk, welke specifiek voor een bepaalde kunstenaar kunnen gelden of voor een bepaald kunstwerk. Een verandering in de materiële eigenschappen van een kunstwerk zijn dan van invloed op de betekenis.
Er zijn twee vragen die beantwoord dienen te worden: Is er sprake van een problematische discrepantie tussen de fysieke conditie van het kunstwerk en zijn betekenis? Anders gezegd: Draagt het werk nog de handtekening van de kunstenaar? Mocht er sprake zijn van discrepantie dan speelt de volgende vraag een rol: Wat is het belang van materiële eigenschappen voor de betekenis? Met andere woorden: Wat zijn de consequenties voor de betekenis van het kunstwerk?
Een van de aspecten van conservering is de conceptualiteit van een kunstwerk. Er moet daarbij gekeken worden of het kunstwerk niet in zijn betekenis aangetast wordt. Hierbij spelen aspecten van estheticiteit, authenticiteit, historiciteit en functionaliteit een rol. Daarnaast behoeven de verschillende soorten materialen die in een kunstwerk gebruikt zijn ook verschillende conserveringsmethoden. Het gebruik van plastic bijvoorbeeld brengt verschillende verouderingseigenschappen met zich mee.
Bij conservering speelt ook het perspectief van verschillende belanghebbenden een rol: kunstenaar, kunstcritici/kunsthistorici, conservator en de restaurator kijken allemaal op een andere manier naar een kunstwerk. Voor de conservator is het tentoonstellen het belangrijkste, wat kan betekenen dat er een kopie in het museum wordt tentoongesteld. Vanuit zijn perspectief verliest het kunstwerk anders zijn publieke waarde. Voor de restaurator is de conditie van het object weer belangrijk. In theorie zouden alle partijen, eventueel in samenspraak met een natuurwetenschapper tot consensus moeten komen wat het beste is voor het kunstwerk.
Deze partijen zouden tot een nieuw begrip van conservering moeten komen die recht doen aan de veranderlijkheid van installaties èn die recht doen aan de participerende en interveniërende rol van conservatoren en restauratoren. De conserveringsactiviteiten en hetgeen tentoongesteld wordt kan niet meer eenduidig van elkaar worden gescheiden. Daarbij moeten zowel musea als kunsthistorische verhandelingen meer aandacht besteden aan de veranderingen van een kunstwerk.
Nu wordt alles dat in Nederlandse depots bewaard wordt behouden. Ook de conditie van werk dat een geringe prioriteit heeft in de collectie wordt gestabiliseerd. Maar kunst afschrijven is tegennatuurlijk voor een museum. De kansen van het hedendaagse kunstmuseum liggen dan ook in het los komen van de veelgehoorde kritiek op het instituut als mausoleum of rustplaats van dode objecten. Musea kunnen zich beter profileren als een levendige plek waar kunst zich doorontwikkelt.

Internetkunst

Judith Faber — Sat, 15 May 2010 18:46:20 +0000

Kunstenaars gebruiken de kracht van het internet om tot nieuwe kunstvormen te komen. Op het web is een grote rijkdom aan kunst te vinden die wordt omgezet in nieuwe, nooit eerder vertoonde kunstvormen. Het internet fungeert als een enorm archief aan beelden en andere elementen die samengevoegd worden en een ware kunstrevolutie ontketenen. De effecten zijn duidelijk, maar internetkunst roept ook vragen op. Hoe komt internetkunst tot stand? Welke vormen kan internetkunst aannemen? Wat is de schaduwzijde van internetkunst? Is internetkunst rendabel? En welke rol heeft de kunstwereld in het conserveren van internetkunst?
Internetkunst wordt gevormd door interactieve animatie, ‘conceptuele’ games, onderzoeken en interdisciplinaire projecten. Het kunstenaarsduo Dirk Paesmans en Joan Heemskerk dat midden jaren negentig begon onder de naam Jodi liet surfers schrikken, browsers crashen, hun pop-ups leken op virussen en er werd gewerkt met codes en vormen totdat een ‘abstracte kunst’ ontstond. De activiteiten van Jodi zijn inmiddels gestopt, maar ze hebben wel hun eerste site ‘in ere hersteld’: wwwwwwwww.jodi.org.
Het begint met een kunstwerk dat door iedereen en op elk tijdstip op het internet bekeken kan worden. Door de toegankelijkheid voelen veel kunstenaars zich bijzonder aangetrokken door deze vorm van kunst en door het internet kunnen zij zich rechtstreeks tot hun publiek richten. Het internet zorgt er ook voor dat tussenpersonen zoals curatoren, critici, theoretici en andere kunstbureaucratie omzeilt kunnen worden. Bovendien kunnen de kunstenaars met hun online projecten ook een samenwerking tot stand brengen met het publiek, dat zelf actief kan deelnemen en niet louter een passief toeschouwer is. Dit geeft een extra dimensie aan het kunstwerk.
De culturele waarde van een kunstwerk wordt sterk bepaalt door zijn unieke karakter, maar de toegankelijkheid van het internet is tegelijkertijd een groot probleem voor de marktwaarde van de online kunst. De grote toegankelijkheid van het internet maakt het onmogelijk om de kunstwerken als unieke exemplaren te beschouwen die in een collectie kunnen worden ondergebracht. Inmiddels tonen verzamelaars en musea sinds kort wel belangstelling voor deze zogenaamde net.art. Bij het nieuwe eigendomsmodel investeren de kopers niet langer in een uniek kunstwerk, maar wel in het conceptuele en culturele aspect van kunst.
Internetkunst is ontstaan als piraterij maar er zijn inmiddels anderen geluiden te horen in de kunstwereld. De kunstwereld geeft internetkunstenaars wel opdrachten en er is een eerste ‘history of internet art’ verschenen, maar er zijn ook geluiden te horen dat de internetkunst die wordt gemaakt ook nut moet hebben voor de maatschappij. Het experiment wordt gewaardeerd, maar er wordt ook gekeken naar wat de kunstenaar wil vertellen. Na het jubelen is nu de tijd van schifting aangebroken.
Internetkunstenaars hebben net als andere kunstenaars een hang naar de kunstwereld en zien een tentoonstelling of een aankoop door een museum als erkenning. Daarnaast is er op een expositie te zien hoe er op het werk wordt gereageerd wat op het internet moeilijk te achterhalen is. Aan de andere kant krijgen museale instellingen door de aankoop van internetkunst meer contact met de nieuwe tijd. Op deze manier wordt de kunst zichtbaarder in de kunstwereld, waardoor de vluchtigheid van de kunstvorm af neemt. Door te weten hoe je internetkunst kunt conserveren, kun je het echt laten zien. Het enige wat niet lukt in een museum is het ondersteunen van interactiviteit. Als een internetkunstwerk is aangekocht, is het statisch. De rol die musea kunnen innemen is om internetprojecten proberen mogelijk te maken en nieuwe distributiekanalen te ontwikkelen om internetkunst terug te koppelen naar de fysieke ruimte.

Over Beeldende Kunst » musea

Conservering van kunst

Internetkunst