Over Beeldende Kunst » kunstwereld

Hedendaags mecenaat

Judith Faber — Tue, 07 Dec 2010 14:51:22 +0000

In de huidige politiek roerige tijden hebben kunstenaars en kunstinstellingen het niet makkelijk. Nu de bezuinigingen voor veel instellingen heel dicht bij komen, moeten zij op zoek naar andere inkomsten. Ook zelfstandig beeldend kunstenaars moeten creatiever worden bij het verwerven van hun inkomsten. Er wordt daarom momenteel veel gesproken over een nieuwe vorm van financiering van kunst, zoals in het buitenland gebruikelijk is, namelijk het mecenaat. Wat is een mecenas eigenlijk? En hoe ziet het huidige mecenaat er uit?
Een mecenas is een doorgaans welgesteld persoon die als beschermheer of -vrouwe van kunstenaars, geleerden of sporters optreedt door ze van financiële middelen te voorzien. Op deze manier kunnen zij zich zorgeloos focussen op hun scheppend werk, wetenschappelijk onderzoek of sportieve loopbaan.
In de 21ste eeuw komt er een nieuw soort mecenaat in Europa op, nu na decennia de overheidszorg voor de kunsten af neemt. Steeds meer liefhebbers van beeldende kunst beseffen dat hun steun noodzakelijk is nu overheden hun financiering voor cultuur steeds verder terugschroeven. Uit onderzoek is gebleken dat er drie hoofdgroepen van gevers te onderscheiden zijn. De eerste groep zijn babyboomers (naoorlogse generatie) die hun vermogen besteden aan kunst en cultuur. De tweede groep is de generatie tussen de 30 en 50 jaar -met name in het bedrijfsleven en de financiële wereld- die met hun snel gestegen inkomens ruimhartig kunnen zijn. Tot slot vrouwen die de snelst groeiende groep ondernemers vormen. Het begrip mecenaat is daarmee nu actueel en vormt een aanvullende financieringsbron voor kunst en cultuur.
Een nieuwe vorm van mecenaat die in opkomst is, heet crowdfunding. Kunstenaars kunnen voor een klein bedrag gesteund worden en als tegenprestatie kan de ‘investeerder’ een kijkje krijgen in de keuken van de kunstenaar. Dankzij deze ‘micro sponsoring’ kunnen door middel van veel kleine investeringen verschillende projecten gefinancierd worden. Particulieren die het project mede mogelijk maken krijgen in ruil daarvoor een tussentijds verslag of andere privileges.
Op deze manier komen er allerlei initiatieven tot stand. Binnen de beeldende kunst is voordekunst.nl een goed voorbeeld. Op deze site kunnen beeldend kunstenaars zich presenteren en aandeelhouders werven voor projecten. Het publiek krijgt dus zelf invloed op welke projecten tot stand komen en dit betekent ook dat er draagvlak is voor het project. Daarnaast krijgt het project door mond-tot-mondreclame meer bekendheid en krijgt de betreffende kunstenaar een mogelijkheid om het publiek aan zich te binden. Door crowdfunding ontstaat er verbondenheid met de maker van het kunstwerk. Door het zoeken naar andere vormen van inkomsten en zich te richten op het publiek, kunnen de subsidies als aanvullend worden gezien.
Door middel van dit moderne mecenaat komen de kunstsubsidies uit hun verdomhoek. Kunstenaars en kunstinstellingen kunnen door te ijveren bij (rijke) particulieren en genereuze bedrijven loskomen van de overheid. Een bijkomend voordeel is dat er een gezonde concurrentie en ondernemingszin ontstaat onder kunstenaars en dat het talent boven komt drijven. Kunstenaars worden daarmee ook niet direct overgeleverd aan de harde kunstmarkt. Deze omslag vereist een mentaliteitsverandering bij zowel kunstenaars als het bedrijfsleven. Hier ligt een taak voor de overheid, die optreedt als kwartiermaker voor het nieuwe mecenaat.

Bronnen: Wikipedia, Volkskrant, NRC Next

Kunst vs. politiek

Judith Faber — Wed, 08 Sep 2010 12:36:26 +0000

Eind vorig jaar bleek de spanning tussen kunst en politiek steeds hoger op te lopen en na de verkiezingsuitslag van afgelopen juni zijn bezuinigingen bij kunst- en cultuurinstellingen onvermijdelijk. Hoe liggen de verhoudingen in het culturele landschap er bij en hoe verhouden deze zich tot het politieke spectrum?
Dat er een gespannen verhouding is tussen kunst en politiek is al langer bekend: de kunst vertrouwt de politiek niet en in de politiek wordt er getwijfeld aan de positie die door de kunstwereld wordt geclaimd. Politici dienen overal verstand van te hebben, behalve van kunst en cultuur. Het algemene beeld is dat wanneer politici te maken krijgen met kunst en cultuur, ze er meteen een potje van maken. Daarnaast wil de burger weten waarom er zo veel geld gaat naar voorzieningen waarvan vooral een hoog opgeleide en vaak ook kapitaalkrachtige elite profiteert.
In het politieke landschap wordt er bij elke regeerperiode andere culturele prioriteiten gelegd. Door deze verschuivingen van aandachtsgebieden ontstaat er een grilligheid waardoor het voor de kunstwereld steeds moeilijker wordt om consistent beleid te voeren. In het huidige politieke landschap heeft de PVV weinig op met kunst en cultuur, waardoor bezuinigingen van wel 20 procent dreigen.
In de kunstwereld heerst de algemene gedachte dat als de politiek zich met kunst gaat bemoeien de artistieke vrijheid in het geding komt. Volgens het principe van Thorbecke subsidieert de overheid en laat het inhoudelijk oordeel over aan de kunstwereld. Subsidieregelingen echter worden in de kunstwereld als een vanzelfsprekend recht beschouwd, omdat kunst een onmisbaar onderdeel is van de maatschappij. De fondsen binnen de kunstwereld willen niet alleen meer als doorgeefluik functioneren, maar ook zelf politiek bedrijven.
De kunstwereld bepaalt zelf de kwaliteitsnormen waarop de subsidieaanvragen worden beoordeeld. Daarnaast is er volgens velen sprake van vriendjespolitiek. Een van de veel gehoorde bezwaren tegen het subsidiestelsel is dat het systeem niet objectief genoeg is. Als er wordt gekeken naar andere manieren van meten, zoals bijvoorbeeld (bezoekers)cijfers, dan komen andere aspecten van de kunsten weer in het geding, zoals de creativiteit, talent, experiment en oorspronkelijkheid. Wat dan over blijft is de gemiddelde smaak van de gemiddelde bezoeker.
Welke positie ten opzichte van de kunstwereld zou voor de politiek gepast zijn? De politiek zou keuzes kunnen maken, niet op basis van kwaliteit en ook zeker niet gericht op het artistieke proces, maar wel wat betreft het behoud en de ontwikkelingen binnen kunst en cultuur. De overheid dient daarbij een eerder de rol als opdrachtgever aan te nemen, die er voor zorgt dat de kunstenaar geprikkeld wordt en op deze manier hun kunst tot grotere hoogtes brengt.
De kunstwereld daarentegen moet er voor zorgen dat zij niet meer afhankelijk is van de overheid. Dit zou kunnen betekenen dat er meer gebruik wordt gemaakt van het zogenoemde ‘Amerikaanse model’, waarbij bedrijfssponsoring, verzamelaars/mecenassen en het vergeven van beurzen door particuliere stichtingen een belangrijkere plaats in gaan nemen. Overigens is het al gebleken in de kunstwereld carrière te maken zonder de ondersteuning van de overheid.
Anders gezegd zou de kunstwereld uit zijn eigen schulp moeten kruipen en meer kijken wat de samenleving mooi vindt. De vraag van de samenleving verandert steeds en daarbij komt dat makers van kunst zich lang niet altijd realiseren dat ze in een wereld leven waarin niet vanzelfsprekend plek is voor iedereen. De overheid dient daarbij voorwaarden te scheppen , zodat de kunst kan gedijen. Naast kwaliteit dient er ook gekeken te worden naar ondernemerschap en culturele diversiteit.
De taak van de overheid is om te formuleren wat de ware opdracht is op het gebied van kunst en cultuur en welke rol kunstenaars dienen in te nemen ten opzichte van het publiek. De kunstwereld dient hierover verantwoording af te leggen en dient transparant te zijn over hoe de subsidies worden gebruikt. Daarbij dient de kunstwereld te zoeken naar het draagvlak en geen posities claimen, maar waarmaken.
De druk om bezoekers te trekken zal niet toenemen wanneer een kunstinstelling toch wel subsidie krijgt. Het blijft belangrijk om de interesse van het publiek te trekken, zeker wanneer de inkomsten van kunstinstellingen door de bezuinigingen minder worden. De kunstwereld zou net als het bedrijfsleven mogelijkheden moeten zien en proberen iets weten te maken van een crisis door te vernieuwen.

Zie ook het NRC Next column van Christiaan Weijts ‘Nieuw mecenaat’.

Internetkunst

Judith Faber — Sat, 15 May 2010 18:46:20 +0000

Kunstenaars gebruiken de kracht van het internet om tot nieuwe kunstvormen te komen. Op het web is een grote rijkdom aan kunst te vinden die wordt omgezet in nieuwe, nooit eerder vertoonde kunstvormen. Het internet fungeert als een enorm archief aan beelden en andere elementen die samengevoegd worden en een ware kunstrevolutie ontketenen. De effecten zijn duidelijk, maar internetkunst roept ook vragen op. Hoe komt internetkunst tot stand? Welke vormen kan internetkunst aannemen? Wat is de schaduwzijde van internetkunst? Is internetkunst rendabel? En welke rol heeft de kunstwereld in het conserveren van internetkunst?
Internetkunst wordt gevormd door interactieve animatie, ‘conceptuele’ games, onderzoeken en interdisciplinaire projecten. Het kunstenaarsduo Dirk Paesmans en Joan Heemskerk dat midden jaren negentig begon onder de naam Jodi liet surfers schrikken, browsers crashen, hun pop-ups leken op virussen en er werd gewerkt met codes en vormen totdat een ‘abstracte kunst’ ontstond. De activiteiten van Jodi zijn inmiddels gestopt, maar ze hebben wel hun eerste site ‘in ere hersteld’: wwwwwwwww.jodi.org.
Het begint met een kunstwerk dat door iedereen en op elk tijdstip op het internet bekeken kan worden. Door de toegankelijkheid voelen veel kunstenaars zich bijzonder aangetrokken door deze vorm van kunst en door het internet kunnen zij zich rechtstreeks tot hun publiek richten. Het internet zorgt er ook voor dat tussenpersonen zoals curatoren, critici, theoretici en andere kunstbureaucratie omzeilt kunnen worden. Bovendien kunnen de kunstenaars met hun online projecten ook een samenwerking tot stand brengen met het publiek, dat zelf actief kan deelnemen en niet louter een passief toeschouwer is. Dit geeft een extra dimensie aan het kunstwerk.
De culturele waarde van een kunstwerk wordt sterk bepaalt door zijn unieke karakter, maar de toegankelijkheid van het internet is tegelijkertijd een groot probleem voor de marktwaarde van de online kunst. De grote toegankelijkheid van het internet maakt het onmogelijk om de kunstwerken als unieke exemplaren te beschouwen die in een collectie kunnen worden ondergebracht. Inmiddels tonen verzamelaars en musea sinds kort wel belangstelling voor deze zogenaamde net.art. Bij het nieuwe eigendomsmodel investeren de kopers niet langer in een uniek kunstwerk, maar wel in het conceptuele en culturele aspect van kunst.
Internetkunst is ontstaan als piraterij maar er zijn inmiddels anderen geluiden te horen in de kunstwereld. De kunstwereld geeft internetkunstenaars wel opdrachten en er is een eerste ‘history of internet art’ verschenen, maar er zijn ook geluiden te horen dat de internetkunst die wordt gemaakt ook nut moet hebben voor de maatschappij. Het experiment wordt gewaardeerd, maar er wordt ook gekeken naar wat de kunstenaar wil vertellen. Na het jubelen is nu de tijd van schifting aangebroken.
Internetkunstenaars hebben net als andere kunstenaars een hang naar de kunstwereld en zien een tentoonstelling of een aankoop door een museum als erkenning. Daarnaast is er op een expositie te zien hoe er op het werk wordt gereageerd wat op het internet moeilijk te achterhalen is. Aan de andere kant krijgen museale instellingen door de aankoop van internetkunst meer contact met de nieuwe tijd. Op deze manier wordt de kunst zichtbaarder in de kunstwereld, waardoor de vluchtigheid van de kunstvorm af neemt. Door te weten hoe je internetkunst kunt conserveren, kun je het echt laten zien. Het enige wat niet lukt in een museum is het ondersteunen van interactiviteit. Als een internetkunstwerk is aangekocht, is het statisch. De rol die musea kunnen innemen is om internetprojecten proberen mogelijk te maken en nieuwe distributiekanalen te ontwikkelen om internetkunst terug te koppelen naar de fysieke ruimte.