Over Beeldende Kunst » Kunstenaars

Transities van Christian Boltanski

Judith Faber — Fri, 07 Jan 2011 12:35:59 +0000

Christian Boltanski wordt in 1944 geboren in Parijs als zoon van een Oekraïense vader van Joodse komaf en een Corsicaanse moeder. Boltanski heeft geen kunstopleiding gevolgd, aangezien hij in 1956 van school af gaat en begint met schilderen.
Zijn artistieke werk staat in het teken van dood, herinnering en verlies. Door zijn gehele oeuvre is deze obsessie met het leven, de dood en de overgang daartussen terug te zien. Hij is vaak bezig met het zoeken naar een manier om de anonieme en overleden mensen te herinneren. Het is een strijd tegen het opgaan in de massa. Bij het werk van Boltanski is het leven het onderwerp van de kunst.

We are all so complicated, and then we die. We are a subject one day, with our vanities, our loves, our worries, and then one day, abruptly, we become nothing but an object, an absolutely disgusting pile of shit. We pass very quickly from one stage to the next. It’s very bizarre. It will happen to all of us, and fairly soon too. We become an object you can handle like a stone, but a stone that was someone.
—Christian Boltanski

In de beginjaren schildert Boltanski voornamelijk thema’s die van historisch belang zijn. Vanaf de jaren 70 gaat hij kijken naar zijn eigen verleden en verlaat hij het schilderen. In dit meer introspectieve werk doet het hem er weinig toe of deze herinneringen nu wel of niet op de waarheid gebaseerd zijn. Boltanski houdt zich alleen bezig met het reconstrueren van het verleden van zichzelf en van anderen. Hij gebruikt daarvoor verschillende media welke hij in de jaren 80 blijft gebruiken om zijn ruimtelijke werken vorm te geven.
Een van de kenmerken van het werk van Boltanski is het ontbreken van kleur. Daardoor heerst er in de museumzalen waar zijn werk getoond wordt een ongebruikelijke duisternis. Daarnaast is ook de directheid tekenend voor het werk van Boltanski. In de loop van drie decennia is Boltanski’s werk monumentaler en theatraler geworden, maar het persoonlijke en het algemene, feit en fictie blijven door elkaar lopen.
De preoccupatie met de dood komt niet voort uit de Joodse wortels van Boltanski en zijn werk heeft dan ook niet met de holocaust in het bijzonder te maken. Zijn werk reflecteert de dood in vele gedaanten: de gewelddadige dood en de ‘gewone’ dood. Ook ziet Boltanski de kindertijd als een afgesloten leven. Door het gebruik van foto’s laat Boltanski bovendien zien dat een moment uit het verleden voorgoed voorbij is.

Bronnen: Volkskrant, Wikipedia, De Pont

Het activistische werk van Mel Chin

Rob Vermeulen — Fri, 19 Nov 2010 08:43:24 +0000

Afgelopen zondag gaf Mel Chin (1951) een enerverende lezing in Het Domein. De bevlogen en politiek geëngageerde kunstenaar uit Houston -Texas- legt al jaren de vinger op zere plekken in de westerse samenleving die zich aan hem opdringen. In zijn kunst zit Chin de grote vraagstukken van zijn tijd dicht op de huid. Hij schept een arena waarin eigentijdse sociaal-maatschappelijke en (geo)politieke thema’s gekoppeld worden aan ideeën uit andere vakgebieden en creëert daarmee participatie en andere vormen van betrokkenheid.
De dag voorafgaand aan de lezing ontving Mel Chin de Fritschy Stadscultuurprijs 2010. Een jaarlijkse prijs die sinds 2003 uit het legaat van vertaler en Polyglot Gerard Fritschy door de stichting Museum en expositie Geleen (Stichting MEG) in Sittard-Geleen wordt uitgereikt aan kunstenaars die vorm geven aan culturele diversiteit, die het wereldburgerschap tot onderwerp van hun kunst maken of bruggen slaan tussen culturen.
Mel Chin voldoet in mijn beleving aan al deze kenmerken. De erkenning van deze kunstenaar in Europa zou achter blijven bij die in Amerika, maar als voldoende bezoekers de indrukwekkende tentoonstelling in Het Domein bezoeken kan daarvoor in Sittard zeker een zaadje geplant zijn. De expositie is nog te bezichtigen tot 12 december 2010.
Zonder uitleg zijn de werken al sterk. In de performanceachtige lezing en aansluitende rondleiding door de expositie met Mel Chin wordt de reikwijdte van zijn maatschappelijk betrokkenheid en de zorgvuldigheid in de uitvoering van zijn ideeën pas echt duidelijk. Gelukkig is er via internet voldoende materiaal beschikbaar waarin hij zelf beter uitlegt dan ik in het korte bestek van dit artikel zou kunnen. Een mooie link waarin hij een in de tentoonstelling aanwezig werk ‘Render’ beschrijft is bijvoorbeeld: te zien op Youtube.
Een voorbeeld waarin zijn kunst vooral activistisch wordt is operation Paydirt. Na de overstromingen in New Orleans als gevolg van de orkaan Katrina, onderzocht hij de mogelijkheden om hulp te bieden. Toen bleek echter dat er een ouder probleem speelde. In veel Amerikaanse steden is als gevolg van jarenlange uitstoot van uitlaatgassen van loodhoudende brandstoffen en gebruik van loodhoudende verf de bodem verontreinigd met hoge concentraties lood. Er blijkt een correlatie te bestaan tussen de vervuiling en leerproblemen, jeugdcriminaliteit en geweldsmisdrijven. Door een behandeling met calciumfosfaat en het afdekken met schone grond kan de vervuiling worden gepassiveerd. Voor de totale operatie is 300 miljoen dollar nodig. Het project houdt in dat op scholen, instellingen tentoonstellingen wordt gevraagd één Fundred biljet per persoon te maken. Hiervoor zijn dollar sjablonen beschikbaar die je naar eigen inzicht kan invullen. Wanneer er 300 miljoen aan Fundreds zijn opgehaald rijdt een op plantenolie rijdende gepantserde geldwagen naar het Amerikaanse congres in Washington DC en zal een gelijke ruil voor echte dollars worden voorgesteld. Een invulling van de klassieke petitie die de deelnemer er echt met de haren bijsleept.

Kijk hier voor meer informatie over bovenstaand project.

Kijk op de website van de auteur van dit artikel.

De portretten van Leslie Browne

Judith Faber — Thu, 26 Aug 2010 11:49:55 +0000

De roots van de Amerikaanse kunstenares Leslie Browne zijn duidelijk terug te zien in haar werk. Aan de hand van foto’s en videostills die zij in haar geboorteland maakt schildert zij portretten van de westerse maatschappij, zonder daarbij mensen te portretteren. Door deze ‘blik op de weg’ creëert zij een portret van een landschap in plaats van een landschap.
Na de middelbare school wilde Leslie Browne een jaar weg uit de Verenigde Staten. Zij wilde het liefst naar Europa om daar zo veel mogelijk van de kunstgeschiedenis te zien in de musea. Later kwam ze op het idee om een jaar te gaan studeren in Europa, omdat de manier van lesgeven anders was dan in Amerika. Uiteindelijk heeft ze zich aangemeld bij de Rietveld Academie. Inmiddels woont en werkt Leslie Browne al dertig jaar in Nederland.
Browne is opgegroeid in Los Angeles als dochter van een kunstenares en was veel te vinden in galeries en musea. De meeste invloeden op haar werk komen niet uit de schilderkunst, maar van beelden van televisie, film, affiches en reclames. Leslie Browne schildert in dunne lagen, zonder dat de penseelstreken te zien zijn.
De ‘road paintings’ die hierbij ontstaan zijn landschappen van straten en snelwegen die iets vreemds en romantisch geven aan het alledaagse van het rijden. Daarnaast maken de schilderijen een vergelijking tussen de digitale snelweg en de autosnelweg. Zowel door het autoraam, als ook via het computerscherm ervaren we dat het niet uit maakt waar je bent, maar dat het gaat om waar je naar toe gaat.
Helaas zijn we, in deze overbevolkte wereld, er gewend aan geraakt om alleen te functioneren. Gek genoeg hebben we via de digitale snelweg meer contacten met anderen dan ooit te voren. De vraag die Leslie Browne met haar werk bij de kijker wil oproepen is dan ook: worden we als mensen geholpen om te communiceren en hechte relaties aan te gaan door deze nieuwe technische mogelijkheden?
Toch is haar werk ook hoopvol: misschien zullen we als mens ooit onze doelen bereiken. Het idee dat we controle hebben over ons leven en over de vrijheid beschikken om vooruit te komen, geeft een gevoel van uitdaging en wordt door Leslie Browne weergegeven in de auto’s op de wegen. Maar uiteindelijk opereren we alleen en worden we ingeperkt door tijd en persoonlijke kenmerken, welke weer worden gegeven door het omhulsel van de auto.
Inmiddels is Browne bezig met haar serie ‘More fire’, waarin zij uitdrukking wil geven aan het opkomen van mensen tegen onderdrukking en het opkomen voor hetgeen ze in geloven. Ook in deze werken komt het begrip vrijheid terug, zij het in een iets ander vorm.

Het omvangrijke oeuvre van Louise Bourgeois

Judith Faber — Mon, 31 May 2010 14:54:09 +0000

In oktober 2008 bezocht ik een overzichtstentoonstelling met het werk van Louise Bourgeois (1911) in het Guggenheim Museum in New York. In de oplopende binnengalerij kon ik eindelijk het omvangrijke oeuvre, waaronder één van haar spinnen, aanschouwen. Het is verwarrend om door een wereld te lopen waarbij alle denkbare emoties voorbij komen en die je emotioneel omver lijkt te schoppen. Bourgeois genereert met haar werk gemengde, verwarring zaaiende gevoelens. Bourgeois is al vanaf de vroege jaren dertig actief binnen de beeldende kunst, maar kan eigenlijk pas sinds de jaren zeventig rekenen op internationale erkenning. De tentoonstelling liet een resultaat zien van een carrière van bijna zeventig jaar.
Het is moeilijk om grip te krijgen op het oeuvre van Bourgeois, omdat ze nooit tot een stroming heeft behoord. Louise Bourgeois is in de beginperiode van haar carrière nog geïnteresseerd in het surrealisme. Dit verdwijnt als zij in 1938 verhuist naar New York. Zij trouwt met Robert Goldwater, een Amerikaanse kunsthistoricus., waarmee ze twee zonen krijgt. Eind jaren veertig, begin jaren vijftig maakt zij beelden die doen denken aan totempalen waarin de invloed van het primitivisme duidelijk te zien is. Zij richt zich alleen nog op sculpturen, installaties en grootschalige projecten en heeft het schilderen dan al tien jaar achter zich gelaten.
Haar jeugdervaringen spelen een grote rol in het werk van Louise Bourgeois en zijn al vele malen aan bod gekomen en besproken. Begrippen als overspel, schuld en macht zijn de belangrijkste elementen in het werk van de beeldhouwster. Binnen de ontwikkeling van haar werk intrigeert het vroege werk dat bestond uit komposities van gegroepeerde abstracte en organische vormen het meest. Het werk is duidelijk geïnspireerd door werk van Constantin Brancusi en Alberto Giacometti. Het langgerekte van de sculpturen is terug te herleiden naar geabstraheerde personen. Daarnaast zijn de werken ook beïnvloed door de architectuur van New York. In haar atelier keek ze iedere dag uit op de wolkenkrabbers van de stad.
In de jaren zestig zijn haar sculpturen niet meer van hout, maar gebruikt Bourgeois andere materialen zoals brons, kunststof of marmer. Daarnaast zijn de kunstwerken veel lichamelijker geworden en krijgt de seksualiteit de overhand. De langgerektheid maakt plaats voor ronde vormen die verwijzen naar borsten, billen, clitorissen en penissen. Op deze wijze maakt Bourgeois de (frustrerende) ervaringen uit haar eigen leven tastbaar.
In dit artikel heb ik niet alle aspecten van het werk van Louise Bourgeois belicht, want het is duidelijk dat zij zich geen beperkingen laat opleggen. Dit aspect en het vrije gebruik van materialen stimuleert andere hedendaagse kunstenaars. Tot slot is het een stimulans dat het voor een kunstenaar mogelijk is om op latere leeftijd door te breken. Louise Bourgeois is uitgegroeid tot één van de grootste hedendaagse kunstenaars.

Eugenie Bakker – beeldend kunstenaar

Judith Faber — Tue, 13 Oct 2009 19:19:47 +0000

In 2000 studeerde Eugenie Bakker af aan de Constantijn Huygens Akademie in Kampen. Eugenie wilde de wijde wereld in trekken en vertrok vanuit de christelijke omgeving van Kampen naar Rotterdam. Ze wilde weten hoe het is om in een grote stad te wonen. Op die plek is ze nog steeds aan het ontdekken hoe de stad haar leven en werk beïnvloed.
Na haar afstuderen heeft Eugenie een tijd gebruik gemaakt van de Wet Inkomensvoorziening Kunstenaars (WIK) en kan nu, ondanks dat ze niet vaak haar vrije werk verkoopt, leven van het kunstenaarschap. Dit komt met name door de opdrachten die ze voor kunstinstellingen doet, zoals het project ‘Atelier op school’ bij het Centrum Beeldende Kunst in Rotterdam.
Eugenie werkt als zelfstandig kunstenaar en is momenteel niet aangesloten bij een galerie. Ze voelt verwantschap met andere kunstenaars en vrienden die haar werk bewonderen, maar ze heeft nog geen galerie gevonden die bij haar past. Ze ziet wel raakvlakken met andere kunstenaars, die haar werk dan versterken of aanscherpen. Eugenie raakt geïnspireerd door het werk van kunstenaars als Richard Tuttle en Michel François.
Eugenie wil met haar ruimtelijk werk vertellen wat het is, het ding wat ze gemaakt heeft. Ze probeert voorwerpen te maken die alleen naar zichzelf verwijzen. Eigenlijk is hetgeen ze wil vertellen het werk zelf. Dit doet ze door heel erg vanuit het materiaal te werken en op een onbevoordeelde manier met materiaal om te gaan. De ziel van het materiaal moet in het kunstwerk naar boven worden gehaald. Hierdoor ontstaat een object dat niet meteen tot iets kan worden herleid.
Daarbij is Eugenie zich niet bewust van de emotie die het voorwerp bij de kijker oproept. Bij haar werk is kleur niet gekoppeld aan een bepaalde emotie, omdat ze deze intuïtief kiest. Hierdoor wordt de emotie voor haar een bijkomstigheid, terwijl het werk blijkbaar wel iets doet met de emotie van de toeschouwer. Het werk wordt daardoor op een bepaalde manier gevoelig.
Dat het kunstenaarschap een individueel beroep is vindt Eugenie niet moeilijk, maar juist fijn. Om feed back te krijgen nodigt ze mensen uit in haar atelier om te kijken wat die mensen er van vinden. Tijdens een expositie ontmoet Eugenie ook weer mensen en is er sprake van een wisselwerking en beïnvloeding. Daarom is ze graag bezig met het organiseren van exposities en activiteiten met verwante kunstenaars.
De zakelijke kant van het kunstenaarschap ligt haar, zoals bij meerdere kunstenaars, iets minder goed. Subsidie aanvragen, dekkingsaanvragen opstellen, de boekhouding doen of promotieactiviteiten opzetten: ze heeft het allemaal na haar afstuderen aan de academie geleerd. Door mond op mond reclame, haar eigen website en uitnodigingen via de email houdt Eugenie geïnteresseerden op de hoogte van waar ze mee bezig is.

Momenteel brengt Eugenie 1 keer per jaar een tijdschrift uit genaamd ‘Tijdschrifteug’, waarvan nu een exemplaar te bewonderen is in de Kunstmarkt. Van 11 oktober tot en met 1 november is er nieuw werk te zien in het CBK Rotterdam, naar aanleiding van het project ‘Atelier op school’. Daarnaast is er vanaf 27 november werk van haar te zien in de Aanschouw.

Isik Tüzüner

Judith Faber — Sun, 08 Mar 2009 13:59:03 +0000

‘Ik ben als kunstenaar naar Nederland gekomen, met het idee dat hier een grotere artistieke vrijheid heerste: intellectueel, in manier van leven, zelfs in de beschikbare materialen. Nederland was voor mij een progressief land wat betreft de beeldende kunst en die van kunstenaars.’
Isik Tüzüner werd in 1954 in Gölcük (Turkije) geboren. Zij studeerde van 1971 tot 1975 aan de kunstacademie in Istanbul. In 1975 kwam zij naar Nederland. De opleiding die zij in Istanbul volgde was meer gericht op het Westen en had een te klassieke inslag. Haar ambitie ging uit naar experiment en vernieuwing en Turkije had in die tijd geen aansluiting bij internationale, contemporaine ontwikkelingen. Isik Tüzüner ging naar Amsterdam en volgde daar van 1975 tot 1979 de beeldhouwopleiding aan de Rietveld Academie. Van 1980 tot 1981 studeerde Isik Tüzüner aan de Saint Martins School of Arts in Londen. Momenteel woont en werkt zij in Amsterdam.
In het begin van de jaren tachtig verwierf Isik Tüzüner institutionele erkenning met haar aan constructivisme en Minimal Art verwante sculpturen. Ondertussen heeft Isik Tüzüner een eigen beeldtaal ontwikkeld. Wat frappeert aan het werk van Isik Tüzüner is dat het een grote uiterlijke verandering heeft doorgemaakt, terwijl haar inhoudelijke uitgangspunten opmerkelijk consistent zijn gebleven.
Het werk van de afgelopen jaren noemt Isik Tüzüner Post-Art. Zij doelt hiermee op de voortschrijdende invloed van de consumptiemaatschappij. In deze consumptiemaatschappij verwordt kunst tot handelswaar en de kunstenaar wordt geforceerd om in een steeds sneller tempo nieuwe producten te maken. Het centrale thema in het werk van Isik Tüzüner is de stad als concentratie van een op consumptie gerichte massa die zich kenmerkt door verspilling en overconsumptie. Isik Tüzüner transformeert het afval van de consumptiemaatschappij tot kunstwerken.
Kunsthistorica Riet van der Linden over Isik Tüzüner: “Het meest recente werk van Isik Tüzüner bestaat uit een serie collages, samengesteld uit opgevouwen verpakkingsmateriaal. De oorspronkelijke vorm is tot twee dimensies terug gebracht en beschilderd. De contouren en patronen van de schildering zijn zelfstandig gevormd, maar maken teven gebruik van de onderliggende reclameafbeeldingen en –teksten van de oorspronkelijke vorm. In plaats van anoniem materiaal te gebruiken vraagt zij nu verpakkingsafval van vrienden, die het terugkrijgen in de vorm van kunst…”
Het werk van Isik Tüzüner bevindt zich in een aantal Nederlandse musea, waaronder het Kröller-Müller museum en in het Museum voor Moderne kunst in Arnhem. In 1989 kreeg Isik Tüzüner een opdracht van de PTT in Wassenaar. Isik Tüzüner maakte hiervoor het beeld ‘Beelden op de berg’ dat in Wageningen werd geplaatst.
Isik Tüzüner voelt zich geen allochtoon kunstenaar. Ze wil niet in een hokje geplaatst worden. Ze voelt zicht graag filosoof en wereldburger. Wel is Isik Tüzüner van mening dat zij meer recht heeft om twee culturen samen te brengen. Het samenkomen van Oost en West vindt ze een interessant aspect van haar werk. De invloed van haar etniciteit op haar werk is de spiritualiteit uit het Oosten. Het verschil met andere kunstenaars is dat Isik Tüzüner erg ambitieus is. Ze wil haar best doen voor haarzelf en voor haar cultuur.
Isik Tüzüner woont al ruim 30 jaar in Nederland, heeft hier gestudeerd en kent de systemen van Nederland. Het doel van Isik Tüzüner is om de top te bereiken. Ze wil de beste zijn van de Nederlandse en van de Turkse beeldend kunstenaars. Daarnaast wil ze goede dingen achterlaten voor de komende generatie. Voor haar is het tot nu toe goed gelopen, maar Isik Tüzüner heeft er hard voor moeten werken om bekendheid te krijgen. Ze neemt veel initiatieven om een eigen programma te ontwikkelen. Ze is van mening dat een kunstenaar zélf galeriehouder, museumdirecteur, kunstcriticus en filosoof moet zijn. Met andere woorden: kunst is een bedrijf.
Isik Tüzüner is tevreden over haar loopbaan als kunstenares. Ze zegt: ”Het is natuurlijk zelfstandig werk en je hebt geen officiële baan met een baas boven je.” Daarom is ze lid van FNV Kiem. Verder zegt ze: “Je bent een speelster als kunstenaar. Kunst zijn allemaal spelletjes en daar geeft de overheid subsidies voor.” Als je eenmaal kunst hebt gemaakt, dan begint de echte wereld volgens Isik Tüzüner. “Dan moet je presteren.”
Als ik vraag of kunstenaars met een andere culturele achtergrond dan de Nederlandse een achterstand hebben, antwoordt ze dat dit nog maar de vraag is. Isik Tüzüner is van mening dat er in de kunst soms positief gediscrimineerd kan worden. Haar vriend is ook kunstenaar en hij is van mening dat Nederlandse kunstenaars dezelfde problemen hebben. Dat deze problemen niet te maken hebben met Turks zijn, maar verwant zijn aan het kunstenaarschap.
De inhoud van het werk van Isik Tüzüner is belangrijk. Zijzelf is tegen de consumptiemaatschappij en ze gooit weinig dingen weg. Ze hergebruikt materialen. Het werk van Isik Tüzüner heeft ook te maken met humor. Door middel van humor kan de aandacht getrokken worden van het publiek. Het feit dat het werk van Isik Tüzüner opgenomen is in een aantal museumcollecties geeft aan dat zij in dat opzicht erg succesvol is. Zij is niet vies van subsidies, maar ze wil zichzelf wel kunnen blijven ontwikkelen. Datgene wat ze doet is heel belangrijk voor de toekomst.
Isik Tüzüner gaat elke zaterdag naar openingen om kunstenaars te ontmoeten. Feedback is erg belangrijk voor Isik Tüzüner, vooral tijdens de openingstijd van een tentoonstelling. Hier vindt het contact met andere allochtone kunstenaars plaats. Andere beeldend kunstenaars waar Isik Tüzüner vaker contact mee heeft en waar ze een betere band mee heeft, geven onderling steun aan elkaar en zijn niet jaloers op elkaar.