Rick van der Ploeg heeft het begrip cultureel ondernemerschap tijdens zijn periode als staatssecretaris (1998-2002) op de kaart gezet. Bij deze extra dimensie streeft de ondernemer naast zakelijke doelstellingen ook een cultureel, of artistiek doel na. Hoe brengen de Nederlandse musea hun kunst onder de aandacht bij een breed publiek en op welke manier creëren de Nederlandse musea meer marktwerking?
Rick van der Ploeg verstaat onder cultureel ondernemerschap een houding die erop is gericht zoveel mogelijk kunstzinnig, artistiek-cultureel, zakelijk en maatschappelijk rendement te halen uit culturele voorzieningen. Aspecten die van der Ploeg benadrukt zijn: durf; een open en naar buiten gerichte opstelling; alertheid op het benutten van kansen en mogelijkheden; en het gebruik maken van instrumenten en technieken uit de commerciële sector. Daarbij moeten de culturele instellingen niet schromen om nieuwe en onconventionele wegen te bewandelen. Het doel van cultureel ondernemerschap is het ontsluiten van culturele schatten voor nieuwe publieksgroepen. Dit kan tot stand worden gebracht door open verbindingen te leggen tussen gesubsidieerde en niet gesubsidieerde segmenten van het culturele leven.
Dit wekt de indruk dat musea zakelijker moeten worden, maar ook flexibeler en meer aan publiciteit moeten doen. In het huidige culturele klimaat heeft cultureel ondernemerschap meer te maken met het realiseren van alternatieve organisatievormen en financieringsstructuren binnen de kunstwereld. Het idee is dat: “Zakelijke en scherpere toelatingsvoorwaarden tot subsidie innovatief handelen en meer ondernemerschap tot gevolg hebben”.
Hiermee wordt geïmpliceerd dat er sprake is van een verstarring in de culturele sector als gevolg van het huidige subsidiebeleid. Cultureel ondernemerschap kan de bestaande structuren helpen doorbreken en is van essentieel belang voor nieuwe impulsen in de kunstwereld. Daarbij blijft het cruciaal om het vermogen te ontwikkelen om mensen die minder ondernemend zijn op cultureel gebied te overtuigen om mee te doen en bij een kunstinstelling te betrekken.
Als de culturele sector op een commerciële manier bekeken wordt zijn er ‘culturele bedrijfstakken’, waarin cultureel ondernemers ‘een creatief product op de markt zetten’. Toch blijkt de markt van ondergeschikt belang bij cultureel ondernemerschap. Ook de economische theorie gaat er van uit dat mensen rationeel en calculerend te werk gaan. In de huidige tijd wordt de invloed van de beleving danig onderschat, maar musea proberen hier wel meer op in te spelen. Musea merken dat voor de bezoeker de maatschappelijke waarde ook een belangrijke rol speelt. De markt, beleving en artisticiteit gaan niet zomaar hand in hand, maar kunnen wel nader tot elkaar gebracht worden.
De musea in Nederland zijn hier op hun eigen manier mee bezig. Een aantal musea hebben bijvoorbeeld de openingstijden al verruimd en zijn ook ’s avonds open (flexibiliteit). Dit is echter voor musea die afhankelijk zijn van vrijwilligers heel moeilijk. Daarnaast wordt er in Rotterdam door de musea aan het Museumpark veel samengewerkt bij verschillende evenementen (publiciteit). Op deze manier kunnen de kleinere musea, zoals het Chabot museum, meeliften met de grotere musea en zich ook presenteren. Binnenkort strijkt de Parade weer neer in Rotterdam, waar theater, muziek, dans, film en beeldende kunst tot een ware beleving wordt. Dit is een voorbeeld waarbij er juist niet in bedrijfstakken wordt gedacht, maar wordt ingespeeld op de beleving en het huidige maatschappelijke klimaat. De Parade is daarmee een goed voorbeeld voor cultureel ondernemerschap binnen de kunstsector.
Een ander goed voorbeeld is de onlangs in Groningen gehouden Nacht van de kunst en wetenschap welke 15.000 bezoekers trok. Het initiatief kwam tot stand door een samenwerking tussen het Groninger Museum en de Rijksuniversiteit Groningen. Jammer alleen dat tijdens de nacht de kunst in het museum werd afgeschermd in verband met een optreden van Giovanca. ‘s Avonds de Cuba-tentoonstelling bekijken was er niet bij… Gelukkig had ik die overdag al gezien (lees binnenkort de recensie).
Abonneer op RSS feed